क्रियाकलाप ३.२ तपाईको विद्यालयको अवलोकन: शिक्षण र सिकाइमा समावेशीता (विद्यालय क्रियाकलाप) (१.५ घण्टा)

समावेशी अभ्यास

टिप्पणी/मूल्याङ्कन

(तपाईं आफ्नो समावेशी अभ्यास प्रमाणित गर्न यो खण्ड प्रयोग गर्न सक्नुहुन्छ)

५ मध्ये समावेश अंक

(आत्म मूल्याङ्कन)

विद्यालय वरपरको दृश्य विविधता:

-       विद्यालयमा कस्ता कस्ता दृश्य चित्रहरु प्रयोग भइरहेका छन्? के तिनीहरू समुदायका विविधताका प्रतिनिधि हुन् ? के तिनीहरूमा पुरुष, महिला, अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरू, विभिन्न जातीय पृष्ठभूमिका मानिसहरू पनि समावेश छन् ?

-       के त्यहाँ कुनै लोगो, तस्विर वा अन्य चित्रहरू छन् जुन अपमानजनक वा कसैलाई दुःख लाग्ने खालका छन् वा त्यस्तो सम्भावना हुन सक्छ ? यस्ता चीज छन भने हटाउन सकिन्छ? यदि सकिन्न भने, किन सकिन्न र यसका नकारात्मक प्रभावलाई कम गर्न के गर्न सक्नुहुन्छ ?

तपाईँको विद्यालयमा भाषिक अभ्यासहरू:

-       कक्षाकोठामा बोलिने भाषाले समुदायको विविधतालाई ध्यानमा राख्छ?

-       के कक्षाकोठाका सबै विद्यार्थीहरूले बुझ्न सक्ने भाषामा पढाइन्छ र  सोही अनुसार सामग्री प्रयोग गरिन्छ ?

-       के त्यहाँ कुनै शब्दहरू, वाक्यांशहरू, उद्धरणहरू, जोक, वा अन्य विवरण प्रयोग गरिएका छन् जुन गलत पनि बुझ्न सकिन्छ, वा जातीय, धार्मिक, सामाजिक रुपमा आपत्तिजनक रूपमा बुझ्न सकिन्छ?

-       के विद्यार्थीहरूलाई आफ्नो मातृभाषामा अभिव्यक्ति वा संवाद गर्न अनुमति छ?

कक्षाहरूमा हुने समूह कार्य:

-       के कक्षाका समूह कार्य क्रियाकलापहरु विविधतालाई प्रोत्साहन र सुविधा दिने खालका छन्?

-       विद्यार्थीहरूको समूहहरू जनसांख्यिकीय रूपमा विविध छन् (जस्तै लैङ्गिक, जातीय, शैक्षिक र सामाजिक पृष्ठभूमिहरू) सुनिश्चित गर्न कुन प्रक्रियाहरू प्रयोग गरिन्छ ?

-       छात्राहरूले समूह/कक्षा क्रियाकलापहरुमा संलग्न हुने कुरा कसरी सुनिश्चित गरिन्छ ?

-       के सबै विद्यार्थीहरूले आफ्ना बिचारहरु प्रस्तुत गर्न सहज महसुस गर्छन् ? (सरल तरिकाले गर्छन नभन्नुस, समालोचनात्मक रुपमा अध्ययन गर्नुस् । केही विद्यार्थीलाई सोध्नुस् ।)

-       के कक्षाकोठामा भएका क्रियाकलापहरुले विभिन्न समुदायका विद्यार्थीहरूलाई उनीहरूको दृष्टिकोण र बुझाइ प्रस्तुत गर्न प्रोत्साहन मिल्छ ?

सबै विद्यार्थीको सिकाइमा सुधार:

- कक्षामा विद्यार्थीहरू कसरी बस्छन् ? अगाडी र पछाडी को र  कुन विद्यार्थीहरू बस्छन् वा विद्यार्थीहरू अगाडि बस्न पालैपालो गर्छन् ?

- शिक्षकहरूले प्रश्न सोध्दा कसलाई सम्बोधन गर्छन् ? के तिनीहरूले नियमित रूपमा सबै विद्यार्थीहरूलाई कक्षामाका क्रियाकलापमा समावेश गराउछन ?

- के शिक्षकहरूले सबै विद्यार्थीहरूलाई सिकाइ सामग्रीमा पहुँच भएको सुनिश्चित गर्छन् ?

-        यदि सबै विद्यार्थीहरूले दिएको काम बुझ्न वा पूरा गर्न कठिनाइ महशुष गरिरहेका छन् भने के विद्यार्थीहरूले कक्षाकोठामा मद्दत पाउँछन् ? उनीहरूले शिक्षकबाट कसरी मद्दत पाउन सक्छन् ? के सबै विद्यार्थीहरूले शिक्षकहरूलाई सहयोगको लागि सोध्न सक्छन् ? के त्यहाँ अन्य विद्यार्थीहरू वा शिक्षकहरू वा विद्यालय कर्मचारीहरूद्वारा कुनै वर्ग-समूहका  विद्यार्थीहरूको प्रति कुनै पूर्वाग्रह र भेदभाव राखेको देखिन्छ ?

विद्यालय नीति र अभ्यास

-       के तपाइँको विद्यालयको भर्ना सम्बन्धी मापदण्डले विद्यार्थीहरूलाई उनीहरूको सामाजिक-आर्थिक वा जातीय पृष्ठभूमिको कारण कुनै विद्यार्थी छुट्टीदैन भनेर सुनिश्चित गर्दछ ?

-       के अल्पसंख्यक समूहहरू तपाईँको विद्यालयका विभिन्न समितिहरू (SMC/PTA/बल क्लब) मा औपचारिक रूपमा प्रतिनिधि गरेका हुन्छन् ?

-       विद्यार्थीहरू अनुपस्थित हुने र विद्यालय छिट्टै छोड्ने जोखिममा हुँदा विद्यार्थीहरू र उनीहरूका परिवारहरूसँग संवाद प्रक्रियाहरू तपाईंको विद्यालयमा हुने गरेका छन् ?

-       गरिबी र सामाजिक बहिष्कारणको अनुभव गरिरहेका विद्यार्थीहरूका लागि तपाईंको विद्यालयमा विशेष कोर्षहरू वा परामर्श सेवा उपलब्ध छन् ?

-       के तपाइँको विद्यालयका सबै विद्यार्थीहरू, सीमान्तकृत पृष्ठभूमिकाहरू विद्यार्थीसँगै विद्यालयसँग सम्बन्धित अतिरिक्त खेल कृयाकलापहरुमा सहजै संलग्न हुने अवसर छ ?

-       के विद्यालयमा गरिब तथा कमजोर वर्गका बालबालिकाहरुका लागि लागि थप र नि:शुल्क विद्यालय खाजा उपलब्ध छ ? (सरकारले उपलब्ध गराएको अतिरिक्त)

-       के तपाईँको विद्यालयमा कमजोर आर्थिक अवस्थाका बालबालिकाहरुका लागि निःशुल्क पाठ्यपुस्तकहरू र अन्य स्टेशनरी तथा सिकाइ सामग्रीहरू उपलब्ध छन् ?

-       के विद्यालय स्तरमा, घरबारविहीन बालबालिका वा अस्थायी आवासमा बस्ने बालबालिकाको लागि विद्यालय हाँजिरी र विद्यालयमा हुने सहभागितालाई सहयोग पुर्‍याउने रणनीतिहरू छन्?

अभिभावकको संलग्नता र पारिवारिक सहयोग:

-       मानसिक स्वास्थ्य समस्याहरू, लैङ्गिक समस्याहरू, अपाङ्गता भएका बाल बालिका र विद्यालयमा नियमित उपस्थित हुन नसक्ने अवस्थाका विद्यार्थीहरूको सम्बन्धमा के तपाईँको विद्यालयले सम्बन्धित परिवारहरूसँग छलफल गर्ने गरेको छ ?

-       तपाईँको विद्यालयमा अभिभावकको संलग्नताका लागि विशेष ब्यक्तिहरु (जस्तै शिक्षकहरू) छुट्याइएको छ वा जिम्मेवारी दिइएको छ ?

-       के अभिभावकहरूलाई विद्यालय भवनमा भेट्न कुरा गर्न छुट्टै कोठा/ठाउँ छुट्याइएको छ?

-       के तपाईको विद्यालयमा, अभिभावकहरूलाई निर्णय प्रक्रियामा संलग्न हुन प्रोत्साहित गरिन्छ ? (कुन कुन निर्णयमा को ?)

कक्षा: ________________

कुल विद्यार्थीहरू:            छात्र: ______; छात्रा: _____

विद्यार्थीहरू कसरी बस्छन् भन्ने विवरण (जस्तै पङ्क्ति/समूह/जोडीहरूमा)। तपाईँले कक्षाकोठाको ले आउटलाई छुट्टै पानामा कोर्न सक्नुहुन्छ ।

समावेशी शिक्षण रणनीतिहरू

यदि अवलोकन गरिएको छ भने चिन्ह लगाउनुहोस् र छैन भने छैन लेख्नु होस ।  

टिप्पणी गर्नुहोस्

पूरै कक्षालाई पढाउने

कक्षाकोठामा बस्ने ठाउँमा कुनै बाधाहरू छैनन्

पाठको संरचना र उद्देश्यहरूसँग सबै विद्यार्थीहरू परिचित छन्

शिक्षकले विद्यार्थीले शब्दावली र निर्देशनहरू बुझे नबुझेको लागि जाँच गर्दछन्

निर्देशनहरू सम्झिन सहयोग चाहिने विद्यार्थीहरूको लागि अलगै रणनीतिहरू छन्

विद्यार्थीहरूले सुनिरहेका छन् भनी सुनिश्चित गर्न प्रयोग गरिएका प्रश्नहरू

विद्यार्थीलाई प्रतिक्रिया दिनका लागि समय दिइएको छ (सोच्ने समय, बताउने समय आदि)

विद्यार्थीहरूले एकअर्कालाई मद्दत गर्ने समय र अवसर पाउँछन्

जोडी, र समूह कार्यको लागि सघाउने ब्यक्तिको ब्यबस्था गरिन्छ

आवश्यक भएमा अन्तरक्रियात्मक मद्दत पनि गरिन्छ

दृश्य, सुन्ने र र  छुन मिल्ने सबैखालका सामग्रीहरु प्रयोग गरिन्छ

आवश्यक पर्ने विद्यार्थीहरूलाई कक्षापूर्व- र पछि पनि मद्दत दिइयो

शिक्षकले सबै विद्यार्थीले सिकाइ हासिल गरे नगरेको सुनिश्चित गर्छन् वा अब अगाडि बढ्ने तरिकाहरू सुझाव दिन्छन् ।

समूह र स्वतन्त्र कार्य

दिइएका कामहरू बुझ्नको लागि स्पष्ट रूपमा व्याख्या गरिएको वा नमुना दिइएको छ

काम गर्न विभिन्न सामग्री र स्रोतहरू उपलब्ध छन् र सबै विद्यार्थीहरूको लागि पहुँचमा छन्

विद्यार्थीहरूलाई उनीहरूलाई कठिनाइ भएको बेला के गर्ने भनेर रणनीतिहरू सिकाइएको छ

दिइएका कामहरु पहिले वा पछिको सिकाइसँग जोडिएका छन्

आवश्यक पर्ने विद्यार्थीहरूको लागि कामहरू सरलीकृत/सरलीकरण वा विस्तारित गरिन्छन्

विद्यार्थीहरूलाई पाठ बुझ्नका लागि चाहिने मद्दत वा सामग्री उपलब्ध छ

विध्यार्थीहरूको समूहमा भएको विविधताको कारण विद्यार्थीहरूले एकअर्काको सीपहरू प्रयोग गर्न सक्छन्

उपयुक्त व्यवहारको प्रशंसा गरिन्छ र पुरस्कृत गरिन्छ

सिकाइ मूल्याङ्कन गरी पाठअनुसार सुधार गर्नका लागि समयमै प्रभावकारी तरिकाहरुको प्रयोग गरिन्छ

विद्यार्थीहरूलाई काममा सरिक रहन मद्दत गरिन्छ

विद्यार्थीहरूले आफ्नो काम अरूलाई बुझाउन सक्छन्